Jensma Agro bespaart arbeid met Optica Q pootaardappelen

Jensma Agro in Westhoek (Friesland) investeerde het afgelopen jaar in twee optische kwaliteitssorteerders om met minder mensen meer pootgoed te kunnen verwerken. 

Aan de lange Oudebildtdijk tegen de Waddenkust ligt het akkerbouwbedrijf Jensma Agro. Eind februari is het enigszins rustig op het bedrijf in Westhoek (Friesland). Hessel Jensma heeft zodoende wel tijd voor een bedrijfsbezoek. Af en toe draait er een vrachtwagen het erf op, die met pootgoed wordt geladen. De sorteermachine staat al weken stil. Een groot deel van het pootgoed staat al gesorteerd in de koeling. 

Er hoeft nog maar een klein deel gesorteerd te worden, maar het is wachten op orders van de pootgoedhandelshuizen. Aardappelverwerkers zijn dit jaar laat met het uitbrengen van hun contracten. Pootgoedhandelshuizen zijn daardoor laat met afroepen. De kans is dus groot dat sorteren, opzakken en afleveren van het laatste pootgoed gaat samenvallen met het voorjaarswerk.

Hessel Jensma staat naast de twee Tolsma-Grisnich Optica Q optische kwaliteitssorteerders, die worden gebruikt om de sorteercapaciteit te verhogen en de arbeidsbehoefte te verminderen.

Familiebedrijf

Jensma Agro is een familiebedrijf, dat bestaat uit de broers Sjoerd en Gerlof en de neven Andries, Jan Syds en Sjoerd Watze. Andries, Jan Syds en Sjoerd Watze zijn de zonen van Goffe, de broer van Sjoerd en Gerlof, die in 2018 uit het bedrijf is getreden. Hessel, de zoon van Gerlof, is in dienst van Jensma Agro. Het is de bedoeling dat hij op termijn ook toetreedt tot de maatschap. Naast Hessel heeft het bedrijf nog twee werknemers in dienst, en maakt het bedrijf gebruik van zzp’ers en uitzendkrachten. Het bedrijf omvat drie hoofdlocaties, in de Westhoek, Sint Jacobiparochie en Oude Bildtzijl. Jensma Agro teelt pootgoed voor HZPC, Averis Seeds, Agrico en Europlant. Het grootste ras op het bedrijf is Innovator. Andere rassen zijn onder andere Lugano, Donata en Avamond.

VOF Jensma Agro in Westhoek (Friesland)

• 580 ha in totaal
• 223 ha pootaardappelen
• 14 ha consumptieaardappelen
• 82 ha suikerbieten
• 48 ha uien
• 186 ha wintertarwe
• 17 ha winterpeen
• 12 ha braak

Tolsma-Grisnich Optica Q

Jensma Agro investeerde afgelopen jaar in twee optische kwaliteitssorteerders. Daarnaast heeft de VOF een Smart Grader bovenmaatscheider en een tweedehands volautomatische opzaklijn aangeschaft. Doel hiervan is om met minder mensen meer pootgoed te kunnen verwerken. Ze overwogen bij aanschaf twee merken, maar kozen uiteindelijk voor de Tolsma-Grisnich Optica Q. Voordeel ten opzichte van de andere aanbieder is dat de Optica Q drie uitgangen heeft: productstroom, veevoer en kluiten, terwijl een grote concurrent veevoer en kluiten gezamenlijk scheidt van de productstroom. 

Hessel Jensma, medewerker en toekomstige partner bij Jensma Agro.:

"Deze stroom zou dan naderhand nogmaals door een aparte unit moeten die het dan weer van elkaar scheidt."

De Optica Q-bedieningsinterface toont de kwaliteitsanalyse van de aardappelen en maakt geautomatiseerde detectie van defecten mogelijk tijdens het sorteren van pootaardappelen.

Tevreden over kwaliteitssorteerders

Per uur worden hier zo’n 30 ton pootaardappelen gelezen op kwaliteit. Omgerekend leest één Optica Q net zo veel als drie mensen en wij hebben er twee, vertelt Hessel enthousiast.

Hessel Jensma:

"De gehele lijn is zo opgezet dat de aardappelen verschillende routes kunnen afleggen. Ze gaan eigenlijk altijd via Optica Q’s naar de leeskamer om nagelezen te kunnen worden. Ze kunnen ook alleen langs de leeskamer en alleen langs de Optica’s. De leeskamer is niet verplaatst en niet veranderd, die heeft twee leesbanden. We zitten nu vaak met één man bij één leesband. Hebben we moeilijkere partijen, dan zitten er twee bij een leesband om het goed van beide kanten te kunnen zien."

De inspectieruimte zelf is onveranderd gebleven en bevat nog steeds twee inspectiebanden. 

Hessel Jensma:

"Tegenwoordig hebben we vaak slechts één persoon aan één inspectieband werken. Wanneer we moeilijkere partijen verwerken, zetten we twee mensen op één band, zodat zij de aardappelen van beide kanten kunnen inspecteren."

Hessel is zeer tevreden over de prestaties van de kwaliteitssorteerders.

Hessel Jensma:

"Ze verwijderen kluiten, gesneden aardappelen en beschadigde knollen vrijwel foutloos. Voor andere defecten stel ik de machine liever niet te streng in, omdat er dan onnodig te veel aardappelen worden afgekeurd. Die verwijder ik liever handmatig in de inspectieruimte. Hierdoor kunnen we veel gerichter inspecteren."

Pootaardappelen bewegen door de twee Tolsma-Grisnich Optica Q optische kwaliteitssorteerders, die tot 30 ton per uur inspecteren en tegelijkertijd de hoeveelheid handmatig sorteerwerk verminderen.

Verbeteringen mogelijk

Volgens Hessel is er nog ruimte voor verdere optimalisatie.

Hessel Jensma:

"Voorheen werd vooral bij het sorteren van de maat 28–35 mm, met veel kluiten, iedereen opgeroepen om de kluiten handmatig te verwijderen. Dit kostte veel tijd en arbeidskrachten, en het was eigenlijk geen aardappelinspectie meer. Tegenwoordig komen we in de inspectieruimte vrijwel geen kluiten meer tegen."

Toch is Hessel van mening dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. Beschadigingen aan de neus- of kroonzijde van een knol zijn moeilijker te detecteren voor de Optica Q, omdat de camera’s zich recht boven het product bevinden. Ook knollen met kleine gaatjes blijven een uitdaging.

Hessel Jensma:

"Op dit moment is het vaak alles of niets. Zelfs het kleinste teken van een klein gaatje zorgt ervoor dat de machine de knol afkeurt. Maar als je de gevoeligheid van de parameters verlaagt, komt bijna alles in de inspectieruimte terecht. De software moet op dat gebied nog verder worden verfijnd."

Desondanks heeft Hessel er vertrouwen in dat deze verbeteringen de komende jaren zullen worden doorgevoerd. Er staat een sterk team achter de machine, ondersteund door uitstekende service.

Perfect jaar voor investering

Hessel vindt het niet nodig om het precieze investeringsbedrag van de kwaliteitssorteerders in het vakblad te zetten, maar wil wel kwijt dat de investering enkele tonnen heeft gekost. Seizoen 2023-’24 was overigens een perfect jaar voor de investering. De prijzen van pootgoed waren erg hoog. Omdat de installaties onder de energie-investeringsaftrekregelingen MIA/Vamil vielen, was dit een goede investering om het inkomen belastingtechnisch wat af te romen.

Bijzonder aan de opstelling bij Jensma is dat deze zowel in serie als parallel kan lopen.  

Hessel Jensma:

"We kunnen dus op hoge capaciteit op kwaliteit sorteren met twee machines of moeilijke partijen twee keer achter elkaar over de machines laten draaien."

Dat laatste hebben ze door technische redenen afgelopen jaar nog niet kunnen doen.

Sorteren gaat nu veel sneller. Voorheen was het leeshok de beperkende factor, nu is dat de sorteermachine. Die heeft een capaciteit van 25 ton per uur, de kwaliteitssorteerders elk 15 ton per uur. Als beide units draaien, is dat 30 ton per uur. Tegenwoordig laten ze de sorteermachine tijdens de koffie en lunch doordraaien en wordt hij vaak uitgezet rond een uur of half zeven, alles om het lezen bij te kunnen benen.

Kwaliteitssorteerders de lucht in

De kwaliteitssorteerders staan op een ongebruikelijke plek, namelijk hoog in de loods boven het leeshok. Ze hadden eerst het plan gehad een nieuwe loods te bouwen, om daar de opzaklijn met kwaliteitssorteerders naar toe te verplaatsen. Dat zou een veel opener opstelling gegeven en meer werkgemak, maar geen extra capaciteit. Omdat die keuze uiteindelijk veel duurder zou uitpakken dan eerst gedacht, is de bouw van een nieuwe loods in de ijskast geplaatst en hebben de vennoten besloten de kwaliteitssorteerders boven het leeshok te plaatsen. Daar was voldoende ruimte.

Het ontwerp voldoet goed, maar twee kleine dingen hadden ze achteraf anders moeten doen, vertelt Hessel. Het bordes waarop de kwaliteitssorteerders staan, had eigenlijk een halve meter hoger gemoeten. De afvoerbanden van de kluiten en veevoer lopen eronderdoor.

Hessel Jensma:

"Mocht daarvan een lager kapot gaan, dan komen we daar nu lastig bij."

Mogelijkheden voor groei

En alle aanvoerbanden naar de Optica’s zijn dicht. Voorheen zat er een spijlenband tussen, waar het stof doorheen viel. Het stof gaat nu helemaal mee naar boven, waar het pas aan het einde van de afschuifband voor beide Optica’s naar beneden valt. Daar staat nu een kruiwagen onder die geregeld moet worden geleegd. Er moet nog een extra bandje komen dat naar de afvoerkoker van de kluiten leidt.

De VOF teelt nu zo’n 220 hectare pootgoed. Door de modernisering van de sorteer- en leeslijn ziet Hessel nu mogelijkheden de komende jaren weer te groeien met de hectares pootgoed.